Məkan məlumatı infrastrukturu (MMİ) məkan məlumatlarından səmərəli və çevik şəkildə istifadə etmək üçün interaktiv şəkildə birləşdirilən coğrafi verilənlər, metaməlumatlar, istifadəçilər və alətlərdən ibarət infrastrukturudur. Başqa bir tərif ilə ifadə etsək “məkan məlumatlarının əldə edilməsi, emal edilməsi, yayılması, istifadəsi, saxlanması və mühafizəsi üçün zəruri olan texnologiya, siyasət, standartlar, insan resursları və əlaqəli fəaliyyətlərdir”. Məkan məlumat infrastrukturu rəqəmsal coğrafi resursların aşkar edilməsini, daxil olunmasını, idarə olunmasını, paylanmasını, təkrar istifadəsini və mühafizəsini asanlaşdıran infrastrukturdur. Bu resurslara xəritələr, məlumatlar, coğrafi xidmətlər və alətlər daxil ola bilər. Texnoloji nöqteyi-nəzərdən MMİ-ı əsasən məlumat, aparat və proqram təminatından ibarətdir. Bununla belə, həqiqətən funksional MMİ həm də insanların səylərinə, təşkilatların dəstəyinə, hökumət siyasətlərinə, məlumat və proqram təminatı standartlarına və s. ehtiyac duyur. MMİ xüsusi olaraq üç əsas komponenti özündə cəmləyir: geoportallar, metadata, və axtarış funksiyaları.

   MMİ konsepsiyası 1990-cı illərdə internet erası başlayanda başladı və insanlar yeni informasiya platformasında öz CİS məlumatlarını paylaşmaq və mübadilə etmək istədilər. Hökumətlər, qlobal təşkilatlar və bütün dünyada işləyən bir mexanizm yaradan digər maraqlı tərəflərlə məkan məlumatlarının mübadiləsi üçün standartlar hazırlanmağa başladı. Kanada Geoməkan Məlumat İnfrastrukturunu (CGDI) qurdu. Birləşmiş Ştatlar Milli Məkan Məlumat İnfrastrukturunu (MMMİ) təsis etdi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Məkan Məlumat İnfrastrukturunu (UNMMİ) qurdu. Bununla belə, əsas o idi ki, bütün bu MMİ-lər “birlikdə işləyə bilir”. Qarşılıqlı işləmə qabiliyyəti müxtəlif sistemlərin, cihazların və ya tətbiqlərin maraqlı tərəflər arasında məlumat əldə etmək, mübadilə etmək və birgə istifadə etmək üçün təşkilati sərhədlər boyunca koordinasiyalı şəkildə əlaqə yaratmaq qabiliyyətidir.

İnformasiya-kommunikasiya texnologiyalarının daha da inkişafı, məkan məlumat bazalarının inkişafı, məlumatların internet vasitəsilə nəşri, vizuallaşdırılması və paylanması imkanları özü ilə məkan məlumatlarına yeni tələblər gətirir. İqtisadi regionların daha sürətli və səmərəli inkişafına təkan vermək üçün verilənlərin istifadəçilər tərəfindən daha asan istifadə edilməsi üçün standartlaşdırılmasına ehtiyac olduğunun bilinməsi və bu prosesdə reallaşa biləcək maliyyə qənaətləri məkan məlumatlarına yeni tələblər qoyur. Məkan Məlumat İnfrastrukturu giriş və qarşılıqlı fəaliyyət üçün formatları və protokolları standartlaşdırmaqla coğrafi məlumatın paylaşılmasını və səmərəli istifadəsini təmin edən siyasətlər, institusional tənzimləmələr, texnologiyalar, verilənlər və insanlar çərçivəsi kimi müəyyən edilir.

Məkan məlumatları sahəsində inkişafı sürətləndirmək üçün Avropa MMMİ-nı birləşdirən INSPIRE təşəbbüsünü irəli sürdü. Əsas dəyərinə görə demək olar ki, bütün iqtisadi və elmi sahələr məkan məlumatlarına ehtiyac duyur, buna görə də məkan məlumatları, onların idarə edilməsi, mübadiləsi və istifadəsi cəmiyyətin inkişafının əsaslarından birini təşkil edir. Avropa Birliyində Məkan İnformasiyası İnfrastrukturu (INSPIRE) 15 may 2007-ci ildə qüvvəyə minmiş Avropa İttifaqının (Aİ) direktividir və Aİ üzvlərini internet vasitəsilə coğrafi məlumatların paylaşılmasını asanlaşdıran məkan məlumatı infrastrukturu yaratmağa məcbur edir. INSPIRE standartlardan, təşkilati və prosedur məsələlərdən, məlumat siyasətindən tutmuş elektron xidmətlərin yaradılması və saxlanmasına qədər texniki və qeyri-texniki məsələləri həll edir. INSPIRE, qarşılıqlı fəaliyyətə, yəni bütün Aİ ölkələrində hökumətin müxtəlif səviyyələri arasında məlumatın təkmilləşdirilməsinə və paylaşılmasına kömək etmək üçün Aİ daxilində MMİ-ni inkişaf etdirmək üçün hüquqi çərçivədir. Bu səbəbdən, Milli Məkan Məlumatları İnfrastrukturu (MMMİ) məkan məlumatlarının səmərəli inteqrasiyasına, idarə edilməsinə və paylaşılmasına imkan verən texnologiyalar, tədbirlər, standartlar, tətbiq qaydaları, xidmətlər, insan resursları və digər amillər toplusu kimi müəyyən edilir. Xülasə, geoməkan məlumatlarından istifadənin getdikcə daha çox yayıldığı bir şəraitdə təşkilatlar və hökumətlər üçün öz geoməkan imkanlarını həyata keçirmək və istifadə etmək üçün təşkil etmək, standartlaşdırmaq və əməkdaşlıq etmək vacibdir. Beləliklə, bütün coğrafi məlumatların, texnologiyanın və proseslərin idarə edilməsi üçün vahid yanaşma tövsiyə olunur.

Metaməlumatlar (Metadata)

Metaməlumat coğrafi resursların məzmunu və istehsal prosesi ilə bağlı sənədləri təqdim edir. Metadata çox vaxt verilənlər haqqında məlumat adlanır və bunlara başlıqlar, təsvirlər, məlumat kateqoriyaları, məlumatların toplanma yerləri və vaxtı, məlumat toplayanlar, istifadə olunan koordinat sistemləri və xəritə proqnozları, məlumatların təmizlənməsi və işlənməsi prosedurları kimi məlumatları ehtiva edir. Metadata həmçinin xidmətlər tərəfindən təklif olunan məlumat və funksiyalar, giriş və çıxış, tərtibatçılar, inkişaf vaxtı və digərləri haqqında məlumat verməklə coğrafi xidmətlərin təsviri üçün istifadə edilə bilər. Bir sözlə, metadata rəqəmsal coğrafi resursların bütün aspektləri haqqındadır. Metaməlumat MMİ-lər üçün əsaslı şəkildə vacibdir. Verilənlər və xidmətlər orijinal məlumat istehsal kontekstini tərk etdikdə və MMİ-yə inteqrasiya olunduqda, metaməlumatlar CİS istifadəçilərinin rəqəmsal coğrafi resursları başa düşə və istifadə edə biləcəyi əsas məlumatları təmin edir. Metaməlumat olmadan və ya yalnız zəif qurulmuş metadata ilə məlumatların və xidmətlərin təkrar istifadəsi çox çətindir, hətta qeyri-mümkündür. Metaməlumatların keyfiyyəti də resurs kəşfinin nəticəsini müəyyən edir. Bir çox geoportallar öz metadatalarında olan məlumatlara əsasən, geoməkan resurslarının istifadəçi sorğularına uyğunluğunu sıralayır. Tam və dəqiq metaməlumatlar geoportallara yerlər, vaxt, tematik atributlar, məlumat növləri, dərc edilmiş illər, məlumat toplayanlar və istifadəçi sorğularında açıq və ya dolayısı ilə göstərilən bir çox digər şərtlər əsasında geoməkan resurslarını tapmaq və sıralamağa imkan verir. Metadata keyfiyyətini təmin etmək üçün metaməlumatlara daxil edilməli olan zəruri elementləri müəyyən etmək üçün standartlar müəyyən edilir.

MMİ-nin məqsədləri

1) hökumətlər arasında səylərin təkrarlanmasını azaltmaq,

2) coğrafi məlumatları daha əlçatan etməklə coğrafi məlumatla bağlı xərcləri azaltmaq,

3) mövcud məkan məlumatlarından istifadənin faydalarını artırmaq və

4) dövlətlər arasında əsas tərəfdaşlıq əlaqələri yaratmaqdır. , mahallar, şəhərlər, akademik dairələr və özəl sektor.

Qeyd edək ki MMİ daha geniş elektron hökumət təşəbbüslərinin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilməlidir.